KONCERTY NOWOROCZNE

Koncerty noworoczne to zawsze wydarzenia muzyczne nadzwyczajne i wyjątkowe, w programie których prezentowane są utwory specjalnie na tę okazję dobierane. Tegoroczny koncert w Filharmonii Krakowskiej potwierdza tę zasadę. Podczas sylwestrowego i noworocznego wieczoru zaprezentowane zostaną popularne ballady o noworocznym charakterze w jazzowej aranżacji a także nigdy wcześniej nieprezentowana w Krakowie jazzowa wersja suity z baletu Dziadek do orzechów Piotra Czajkowskiego w opracowaniu Duke’a Ellingtona i Billa Strayhorna. Warto zatem przypomnieć na początku pokrótce historię narodzin jazzu.
Europejska muzyka artystyczna rozwijała się wraz z doskonaleniem zapisu nutowego. Efektywniejsza notacja wymuszała potrzebę coraz dokładniejszego usytuowywania dźwięków w przestrzeni akustycznej. To wymagało ustalenia progów wysokościowych, najmniejszych wielkości dzielących dźwięki. Ukończenie tego procesu – przyjęcie temperacji stroju – pozwoliło w końcu zapanować szczegółowo nad zapisywanymi symbolicznie melodiami i – przede wszystkim – współbrzmieniami. I właśnie te elementy muzyczne, podlegające już całkowicie zamysłom twórczym oraz instrumentarium umożliwiające ich ścisłą realizację, stały się jednymi z istotnych warunków narodzin jazzu. Równie wielki wpływ na jego zaistnienie miał, komponowany w tamtym okresie w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej, blues. Ten z kolei stał się głównym źródłem rytmizacji utworów jazzowych oraz wyznacznikiem ich odmiennych, w porównaniu do klasycznych, technik artykułowania i frazowania. Blues wyzwolił także silną potrzebę wyrażania treści jazzowych w akcie improwizacji.
Jazz od samego początku był stylem w pełni autonomicznym. Jego rozwój przebiegał niezależnie od osiągnięć innych konwencji. Wprawdzie jazzmani interesowali się i inspirowali tymi obcymi dokonaniami, ale jeśli się nawet do nich odwoływali, to  czynili to zawsze przez pryzmat własnych idei. W ten sposób modyfikowali, m.in. zdobycze muzyki etnicznej, soulowej, rockowej i poważnej. Zwłaszcza wybitne kompozycje tej ostatniej stanowiły wśród nich obiekty szczególnej fascynacji. Owocowało to zresztą rozmaitymi projektami artystycznymi. A w nich brali udział nie tylko muzycy jazzowi. Niejednokrotnie towarzyszyli im bowiem w realizacji owych przedsięwzięć wykonawcy klasyczni. Taka sytuacja miała i ma miejsce, np. z wykonaniami dzieł Jana Sebastiana Bacha, Fryderyka Chopina i George'a Gershwina. Jak się okazuje, stanowią one nadal aktualne wyzwanie dla wielu swingujących improwizatorów. Do innej interpretacji tych kompozycji prowokuje chęć ukazania ich w perspektywie jazzowej, poszerzającej dotychczasowy ich wizerunek.
Projekty twórców jazzowych odwołujące się do dzieł klasycznych przeprowadzane są najczęściej w specyficzny sposób. Zapożycza się z nich najbardziej charakterystyczne tematy melodyczne, które są następnie reharmonizowane i aranżowane dla potrzeb danego instrumentarium wykonawczego. W opracowaniach tych uwzględnia się jeszcze miejsca na improwizacje solistyczne lub zespołowe. W wyniku tych działań powstają przeważnie formy wariacji. Tylko niekiedy zostaje wykorzystany materiał dźwiękowy całego dzieła opracowany na nowo, zgodnie z odmiennymi, pod względem stylistycznym, zamysłami.
Pierwszą część koncertu wypełni prawykonanie krakowskie suity z baletu Dziadek do orzechów Piotra Czajkowskiego zaaranżowanej przez wybitnych twórców jazzowych: Duke'a Ellingtona i Billa Strayhorna. Warto przy tej okazji przypomnieć, że formą suity w muzyce klasycznej określa się zbiór tańców wykonywanych w celach użytkowych lub artystycznych. Odmienne znaczenie ma ona jednak w estetyce jazzowej, gdyż pod tą nazwą kryje się szereg różnych tematów melodycznych opracowanych i zinterpretowanych w konwencji jazzowej.
W drugiej części koncertu usłyszymy kompozycje o znacznym zróżnicowaniu stylistycznym, a będą nimi: aria operowa Nessun dorma G. Pucciniego, formy piosenki popularnej: Cała jesteś w skowronkach Andrzeja Zielińskiego i Pamiętasz była jesień Lucjana Kaszyckiego, piosenki z musicali: I love you Porgy i Bess you is my woman George’a Gershwina, If you love me Garry’ego Parsonsa oraz standardy jazzowe: Chelsea Bridge Billa Strayhorna i Duke’a Ellingtona, Skylark Howarda Carmichaela i Still in love (Kocham Cię Anno) Jarka Śmietany. Wszystkie utwory zostały opracowane w formie ballad jazzowych. Warto zaznaczyć, że określenie „ballada” ma tutaj inne znaczenie, niż w muzyce okresu romantyzmu. W odróżnieniu od treści literackich związanych z balladą klasyczną, jazzowa ballada nie ma żadnych powiązań z literackim pierwowzorem gatunku, a określa jedynie charakter kompozycji, najczęściej spokojny, nastrojowy i głęboki w wyrazie.

Piotr Kałużny